Memarlıq yalnız bina ucaltmaq deyil, şəhərin gələcəyini düşünərək onun simasını formalaşdırmaqdırAzərbaycan memarlıq və şəhərsalma tarixində elə mütəxəssislər var ki, onların fəaliyyəti yalnız ayrı-ayrı layihələrlə məhdudlaşmır. Belə insanlar uzun illər ərzində formalaşmış peşəkar təcrübələri, şəhərsalma baxışları və rəhbərlik etdikləri kollektivlərin fəaliyyəti ilə ölkənin memarlıq mühitinə öz töhfələrini verirlər. Memarlıq üzrə fəlsəfə doktoru, Əməkdar memar, “Şöhrət” ordenli İlqar Aydın oğlu İsbatov da belə peşəkar memarlardandır.
İlqar İsbatovun adı uzun illər Bakı Dövlət Layihə İnstitutunun fəaliyyəti ilə sıx bağlı olub. Onun peşəkar yolu gənc memarın layihə təşkilatında fəaliyyətə başlamasından böyük şəhərsalma və memarlıq layihələrinə rəhbərlik edən mütəxəssis səviyyəsinə qədər uzanır. Rəsmi məlumatlara görə, o, 1981-ci ildə Azərbaycan Mühəndis-İnşaat İnstitutunun Memarlıq fakültəsinə daxil olub, 1984-cü ildə təhsilini Moskva Memarlıq İnstitutunun şəhərsalma fakültəsində davam etdirib və 1987-ci ildə həmin institutu memarlıq ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirib.
Elə həmin ildən Bakı Dövlət Layihə İnstitutunun Baş plan emalatxanasında əmək fəaliyyətinə başlayan İlqar İsbatov sonrakı illərdə memar və aparıcı memar kimi çalışıb. Daha sonra “Azərdövlətlayihə” Dövlət Baş Layihə İnstitutunda qrup rəhbəri və layihənin baş memarı, 2002–2008-ci illərdə isə “Feniks-AA” MMC-nin direktoru vəzifələrində fəaliyyət göstərib.
Bakı Dövlət Layihə İnstitutu – peşəkar fəaliyyətin mühüm mərhələsi
İlqar İsbatovun həyat və yaradıcılıq yolunda Bakı Dövlət Layihə İnstitutunun xüsusi yeri var. İnstitutun öz məlumatına görə, İsbatov 12 fevral 2008-ci ildə bu quruma direktor təyin olunub və sonrakı mərhələdə institutun kadr potensialının və maddi-texniki bazasının inkişafına diqqət yetirib, bir çox layihələrin hazırlanmasında bilavasitə iştirak edib.
Bakı Dövlət Layihə İnstitutu isə Azərbaycan şəhərsalma tarixində uzun illər ərzində xüsusi mövqeyə malik qurumlardan biridir. İnstitutun fəaliyyətində Bakı şəhərinin planlaşdırılması, yaşayış massivlərinin, mühəndis və nəqliyyat infrastrukturlarının layihələndirilməsi mühüm yer tutub. İnstitutun rəhbərliyi dövründə də bu ənənələrin müasir dövrün tələbləri ilə uzlaşdırılması istiqamətində fəaliyyət davam etdirilib.
İlqar İsbatovun rəhbərliyi dövründə institutun fəaliyyətində Böyük Bakının Regional İnkişaf Planı, Bakı şəhərinin mərkəzi hissəsinin müfəssəl planlaşdırılması və ərazidən istifadə və zonalaşdırma planı kimi mühüm şəhərsalma istiqamətləri xüsusi diqqət çəkib. Müxtəlif yaşayış və ictimai obyektlərin, təhsil və inzibati binaların, digər memarlıq nümunələrinin layihələndirilməsi də institutun fəaliyyətinin əsas istiqamətlərindən olub.
Şəhərsalma – gələcəyi bu gündən planlaşdırmaq məsuliyyəti
Şəhərsalma adi layihələndirmə prosesindən daha geniş anlayışdır. Burada yalnız binaların harada yerləşməsi deyil, nəqliyyatın, sosial infrastrukturun, yaşayış mühitinin, ictimai məkanların və şəhərin ümumi inkişaf perspektivinin bir-biri ilə uzlaşdırılması əsas məsələlərdən biridir.
Bu baxımdan İlqar İsbatovun uzunmüddətli peşəkar fəaliyyəti şəhərsalma sahəsində formalaşmış təcrübənin göstəricilərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Onun fəaliyyəti dövründə Bakı şəhərinin inkişaf perspektivləri ilə bağlı müxtəlif layihə və planlaşdırma məsələləri gündəmə gəlib. Bakı şəhərinin Baş planının hazırlanması proseslərində də Bakı Dövlət Layihə İnstitutunun iştirakı və İlqar İsbatovun çıxışları diqqət çəkib.
Bu fəaliyyətin əsas mahiyyəti şəhərin yalnız bu gününü deyil, gələcək inkişafını da nəzərə almaqdan ibarətdir. Çünki düzgün şəhərsalma qərarları uzun illər ərzində insanların yaşayış və iş mühitinə təsir göstərir.
Memarlıqda milli kimlik və müasir yanaşma
İlqar İsbatovun yaradıcılıq fəaliyyətində müxtəlif təyinatlı obyektlərin layihələndirilməsi də mühüm yer tutur. Bakı Dövlət Layihə İnstitutunun layihələr siyahısında müəlliflər sırasında onun adı göstərilən layihələrdən biri 2014-cü ildə hazırlanmış Ankara şəhərində Azərbaycan Respublikasının səfirlik kompleksi layihəsidir.
Bununla yanaşı, Bakı şəhərində müxtəlif obyektlərin, yaşayış komplekslərinin və ictimai təyinatlı tikililərin layihələndirilməsində də onun adı müəlliflər sırasında yer alır. Məsələn, Biləcəri qəsəbəsi, Bakı-Sumqayıt şossesində yerləşən “Terminal” ticarət mərkəzinin layihəsində də İlqar İsbatov müəlliflərdən biri kimi göstərilir.
Bu nümunələr memarlığın yalnız estetik görünüşdən ibarət olmadığını, eyni zamanda funksionallıq, şəhər mühiti ilə uyğunluq və müasir tələblərə cavab vermək kimi prinsipləri də özündə birləşdirdiyini göstərir.
Peşəkarlıqdan rəhbərliyə uzanan yol
İlqar İsbatovun fəaliyyətinin mühüm cəhətlərindən biri də uzun illər ərzində həm layihəçi, həm memar, həm də rəhbər kimi çalışmasıdır. Bu təcrübə ona müxtəlif nəsillərdən olan mütəxəssislərlə işləmək, gənc kadrların formalaşmasına dəstək vermək və layihə institutunun fəaliyyətinin inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirmək imkanı yaradıb.
Bakı Dövlət Layihə İnstitutunun materiallarında da təcrübəli mütəxəssislərlə gənc memarların əməkdaşlığının və yeni kadrların yetişdirilməsinin vacibliyi xüsusi vurğulanır.
Memarlıq kimi yaradıcılıq və peşəkarlığın vəhdətini tələb edən sahədə bu, xüsusilə əhəmiyyətlidir. Çünki hər bir şəhərin gələcəyi yalnız bugünkü layihələrlə deyil, həm də sabahın memarlarının necə yetişdirilməsindən asılıdır.
Əməyin dövlət səviyyəsində qiymətləndirilməsi
İlqar İsbatovun uzun illər davam edən peşəkar fəaliyyəti dövlət səviyyəsində də qiymətləndirilib.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamları ilə o, 2010-cu ildə “Tərəqqi” medalı ilə təltif edilib, 2012-ci ildə “Əməkdar memar” fəxri adına layiq görülüb, 2017-ci ildə isə “Şöhrət” ordeni ilə təltif olunub. 2019-cu ildə Azərbaycan Respublikası Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi sədrinin müavini vəzifəsinə təyin edilib.
Bu təltiflər onun memarlıq, şəhərsalma və idarəçilik sahəsindəki uzunmüddətli fəaliyyətinə verilən dövlət qiymətinin göstəriciləridir.
Nəticə: şəhərsalma gələcəyə qoyulan imzadır
İlqar İsbatovun peşəkar fəaliyyət yoluna nəzər saldıqda bir məqam aydın görünür: memarlıq onun üçün yalnız layihə və tikinti anlayışları ilə məhdudlaşan sahə deyil. Bu fəaliyyət şəhərin inkişaf fəlsəfəsi, insan üçün daha əlverişli mühitin yaradılması, tarixi və müasirliyin uzlaşdırılması və gələcək nəsillər üçün düzgün şəhərsalma prinsiplərinin formalaşdırılması ilə bağlı geniş məsuliyyətdir.
Bakı Dövlət Layihə İnstitutu kimi zəngin tarixə malik bir memarlıq ocağında uzun illər rəhbər kimi fəaliyyət göstərməsi İlqar İsbatovun peşəkar həyatında mühüm mərhələ təşkil edir. Onun adı bu institutun son dövrlərdəki fəaliyyəti, müxtəlif şəhərsalma və memarlıq layihələri, kadr potensialının inkişafı və peşəkar ənənələrin davam etdirilməsi ilə bağlı mənbələrdə xüsusi qeyd olunur.
Memarlıq şəhərin daşlara həkk olunmuş yaddaşıdır. Şəhərsalma isə həmin yaddaşın gələcəyə necə ötürüləcəyini müəyyənləşdirir. Bu baxımdan İlqar İsbatovun uzun illərə söykənən peşəkar fəaliyyəti Azərbaycan memarlıq və şəhərsalma mühitində özünəməxsus iz buraxan fəaliyyət nümunələrindən biri kimi diqqət çəkir.